مقدمه
صنعت حملونقل هوایی یکی از پیچیدهترین و در عین حال مهمترین بخشهای حملونقل در جهان امروز است. هواپیماها فقط وسیلهای برای جابهجایی سریع مسافر یا بار نیستند، بلکه بخشی از یک شبکه بزرگ و دقیق جهانیاند که در آن ایمنی، استاندارد، هماهنگی بین کشورها، قوانین حقوقی، کنترل ترافیک، خدمات فرودگاهی، مسائل بهداشتی و حتی روابط تجاری همگی به هم گره خوردهاند. به همین دلیل، این صنعت بدون وجود سازمانهای تخصصی و نظاممند نمیتواند بهدرستی عمل کند.
در این مقاله، ابتدا علاقه مندان با سازمانهای مرتبط با صنعت حملونقل هوایی آشنا میشوند؛ سازمانهایی که تاریخچه تشکیل، ساختار و وظایف آنها در این حوزه اهمیت دارد. این سازمانها در عمل وظیفه دارند شرایطی ایجاد کنند که پروازها ایمن، منظم، مقرونبهصرفه و هماهنگ انجام شوند. از طرف دیگر، چون پروازهای بینالمللی از مرزهای سیاسی و حقوقی عبور میکنند، وجود یک چارچوب مشترک برای همکاری میان کشورها ضروری است.
در میان این نهادها، سازمان بینالمللی هواپیمایی کشوری (ایکائو)، انجمن بینالمللی حملونقل هوایی (یاتا)، سازمان هواپیمایی کشوری در هر کشور، و همچنین برخی سازمانهای تخصصی مانند سازمان بهداشت جهانی جایگاه بسیار مهمی دارند. علاوه بر این، پیمان شیکاگو و کنوانسیونهایی مانند ورشو، رم و ژنو نیز بخش مهمی از چارچوب حقوقی حملونقل هوایی را تشکیل میدهند. در ادامه، همه این موارد بهصورت جزئی توضیح داده میشود.
سازمانهای مرتبط با صنعت حملونقل هوایی چه هستند؟
سازمانهای مرتبط با صنعت حملونقل هوایی نهادهایی هستند که برای تنظیم، نظارت، هماهنگی، توسعه و پشتیبانی از فعالیتهای هوایی شکل گرفتهاند. این سازمانها گاهی بینالمللیاند، گاهی کشوری یا فدرال، گاهی منطقهای و گاهی صنعتی یا تجاری. هر دسته از این سازمانها نقش متفاوتی دارد، اما همه آنها در یک هدف مشترکاند: ایجاد نظم، امنیت و توسعه در صنعت هوانوردی.
سازمانهای هواپیمایی به چهار گروه تقسیم می شوند:
1. سازمانهای بینالمللی
2. سازمانهای فدرال
3. سازمانهای منطقهای و محلی
4. سازمانهای صنعتی یا تجاری
این تقسیمبندی نشان میدهد که صنعت هوانوردی فقط به یک نهاد مرکزی محدود نیست، بلکه مجموعهای از سازمانها در سطوح مختلف در آن دخالت دارند. برخی از این سازمانها قوانین کلی را تدوین میکنند، برخی بر اجرا نظارت دارند، و برخی دیگر امور فنی، تجاری، پزشکی یا آموزشی را سامان میدهند.
زمینه تاریخی شکلگیری نیاز به سازمانهای هوانوردی
از زمان اختراع و آزمایش نخستین هواپیماهای موتوردار، هوانوردی در مدت کوتاهی رشد بسیار زیادی کرد. همین رشد سریع باعث شد که روابط میان کشورها، قوانین حاکم بر پروازها، حق حاکمیت کشورها بر قلمرو خود، مسائل گمرکی، بهداشتی، گذرنامهای و مقررات فنی اهمیت پیدا کند.
پرواز هواپیما از مرزهای یک کشور به کشور دیگر، برخلاف وسایل زمینی، فقط یک حرکت فنی نیست؛ بلکه موضوعی حقوقی و بینالمللی هم هست. هر کشور باید بداند چه مقرراتی در محدوده هواییاش اجرا میشود، مسئولیتها چگونه تقسیم میشود، و حقوق مسافران و شرکتهای هواپیمایی چگونه حفاظت میشود. همین نیازها بود که زمینه تشکیل سازمانهای جهانی را فراهم کرد.
پیمان شیکاگو و پیدایش ایکائو
یکی از مهمترین نقاط عطف در تاریخ هوانوردی جهان، پیمان شیکاگو است. کشورهای دارای هواپیما و سایر کشورهای ذینفع برای برداشتن موانع موجود و وضع مقرراتی که بر فعالیتهای هواپیمایی کشوری حاکم باشد، در سال 1944 در شیکاگو گرد آمدند. پس از بحثها و مشاورههای طولانی، نمایندگان کشورها این پیمان را امضا کردند و آن را پیمان شیکاگو نامیدند.
هدف اصلی این پیمان، ایجاد یک چارچوب مشترک برای هوانوردی بینالمللی کشوری بود. پیش از آن، هر کشور مقررات خود را داشت و همین مسئله میتوانست باعث اختلاف، تأخیر، بینظمی و حتی خطرات امنیتی شود. پیمان شیکاگو این امکان را فراهم کرد که هوانوردی در سطح جهانی با اصول واحدی اداره شود.
در حال حاضر بیش از 185 کشور عضو ایکائو هستند. این عضویت گسترده نشان میدهد که ایکائو یک نهاد جهانی و فراگیر است و تقریباً همه کشورهای مهم جهان در آن مشارکت دارند. این سازمان در واقع مجموعهای از کشورهای علاقهمند به استاندارد کردن رویهها و تسهیلات مسافرت بینالمللی است.
هدف پیمان شیکاگو
در مقدمه پیمان شیکاگو تأکید شده است که پیشرفت و توسعه هواپیمایی بینالمللی کشوری باید در فضایی منظم، ایمن و هماهنگ انجام شود. بر اساس آنچه در متن این معاهده آمده، هدف این پیمان را میتوان چنین توضیح داد:
1. پیشگیری از تضاد منافع میان کشورها
پروازهای بینالمللی همیشه با منافع متقابل و گاه متعارض کشورها همراهاند. پیمان شیکاگو برای آن شکل گرفت که این تضادها کاهش یابد و همکاری میان دولتها تقویت شود.
2. ایجاد همکاری میان ملل
کشورهای عضو متعهد میشوند مقررات پیمان را رعایت کنند تا هوانوردی کشوری بتواند فعالیتهای خود را بهنحو احسن، سریع و مقرونبهصرفه ادامه دهد.
3. فراهم کردن زمینه رشد صنعت هوانوردی
پیمان شیکاگو فقط یک متن حقوقی نیست، بلکه ابزاری برای توسعه شبکههای هوایی، فرودگاهها و تسهیلات کمکناوبری نیز هست.
4. تدوین مقررات مشترک
این پیمان اساس بسیاری از قواعد و رویههای بعدی در هوانوردی بینالمللی شد و چارچوبی برای سازمان بینالمللی هواپیمایی کشوری فراهم کرد.
سازمان بینالمللی هواپیمایی کشوری (ایکائو)
در اجرای مادههای پیمان شیکاگو، سازمان بینالمللی هواپیمایی کشوری به وجود آمد. این سازمان در سال 1947 بهعنوان یکی از سازمانهای تابع سازمان ملل متحد شناخته شد. ایکائو امروز یکی از مهمترین نهادهای تخصصی هوانوردی در جهان است.
محل استقرار ایکائو
دفتر مرکزی ایکائو در مونترال کانادا قرار دارد. همچنین این سازمان دارای ادارات منطقهای در شهرهای زیر است:
بانکوک
قاهره
داکار
لیما
مکزیکوسیتی
پاریس
این پراکندگی منطقهای نشان میدهد که ایکائو فقط در سطح مرکز اصلی عمل نمیکند، بلکه برای پوشش بهتر نیازهای جهانی، در نقاط مختلف جهان نیز دفتر و اداره دارد.
اهداف سازمان بینالمللی هواپیمایی کشوری (ایکائو)
اهدف ایکائو صرفاً کلی و شعاری نیستند، بلکه هر کدام جنبهای از نظم جهانی در حملونقل هوایی را پوشش میدهند.
1. اطمینان از امنیت و رشد منظم هوانوردی بینالمللی کشوری
این هدف پایهایترین مأموریت ایکائو است. پروازها باید امن باشند، اما امنیت کافی بهتنهایی کافی نیست؛ رشد منظم و پایدار نیز لازم است.
2. تشویق به طراحی و ساخت هواپیما و عملیات هوایی برای اهداف صلحجویانه
یعنی استفاده از هوانوردی باید در خدمت توسعه، رفاه و صلح جهانی باشد، نه آشوب یا رقابت مخرب.
3. ایجاد زمینه لازم برای توسعه شبکه راههای هوایی، فرودگاهها و تسهیلات کمکناوبری
این بخش از اهداف، به توسعه زیرساختهای عملیاتی اشاره دارد؛ یعنی بدون جادههای هوایی، فرودگاهها و تجهیزات ناوبری، هوانوردی بینالمللی کامل نمیشود.
4. امنیت، نظم و کارایی حملونقل هوایی و اقتصادی کردن آن
هوانوردی باید هم ایمن باشد، هم منظم، هم کارآمد و هم از نظر اقتصادی مقرونبهصرفه.
5. جلوگیری از اتلاف سرمایه و لطمههای اقتصادی
بینظمی در حملونقل هوایی میتواند خسارتهای مالی سنگینی ایجاد کند. ایکائو برای جلوگیری از این اتلافها نقش مهمی دارد.
6. حفظ حقوق مناطق و اطمینان از اینکه هر منطقه فرصتهای تقریباً برابری دارد
اهمیت عدالت در بهرهمندی از امکانات هوانوردی بسیار مهم است. به عبارت دیگر، نباید همه مزایا فقط به چند کشور یا منطقه خاص محدود شود.
7. جلوگیری از تبعیض در زمینه انعقاد قرارداد با مناطق مختلف
یکی از اصول مهم هوانوردی بینالمللی، پرهیز از تبعیض است. این اصل کمک میکند روابط هوایی بر پایه انصاف و قواعد فنی شکل بگیرد.
8. افزایش امنیت و سلامت پروازی در ناوبری هوایی بینالمللی
ایمنی پرواز، سلامت مسافر و خدمه، و جلوگیری از سوانح از محورهای مهم کار ایکائو است.
9. کمک به رشد و توسعه همه جنبههای صنعت حملونقل هوایی بینالمللی کشوری
این هدف نشان میدهد که ایکائو فقط به یک بخش محدود نیست، بلکه به رشد کلی صنعت هوانوردی کمک میکند.
وظایف سازمان بینالمللی هواپیمایی کشوری
وظایف ایکائو شامل امور فنی، اجرایی، حقوقی، آموزشی و هماهنگی بینالمللی است.
وظایف اصلی ایکائو در فرودگاهها و هوانوردی
- احداث، تجهیز و اداره امور فرودگاهها
- بهرهبرداری و نگهداری از سیستمهای مخابراتی و ارتباطی
- کنترل ترافیک هوایی
- تأمین سلامت پرواز هواپیماها
- تربیت نیروی انسانی متخصص
- نظارت بر فعالیتهای هواپیمایی کشوری
- تشویق و حمایت از صنایع هواپیمایی
- مطالعه و تحقیقات علمی و فنی
- تهیه موافقتنامه و قرارداد با کشورهای خارج
- شرکت در کنفرانسهای بینالمللی
این وظایف نشان میدهد که ایکائو از یک طرف با ساختارهای بزرگ جهانی در ارتباط است و از طرف دیگر بر بخشهای عملیاتی مثل فرودگاه، ارتباطات، کنترل ترافیک و ایمنی پرواز اثر میگذارد.
دو نوع مسیر خارج از حوزه اختیار ایکائو
برخی مسیرها خارج از حوزه اختیار ایکائو قرار دارند. این موارد شامل:
- پروازهای داخلی، برای مثال تهران ـ مشهد
- پرواز بین دو کشوری که تحت حاکمیت یک دولت اداره میشوند
این نکته اهمیت دارد، چون نشان میدهد قلمرو ایکائو همه انواع پرواز را به یک شکل پوشش نمیدهد و بخشی از وظایف و مقررات در سطح ملی باقی میماند.
سازمان هواپیمایی کشوری در ایران
فکر تأسیس این سازمان از سال 1317 آغاز شد و پس از بررسیهای لازم، دولت وقت به ضرورت ایجاد آن پی برد. دلیل این نیاز، رشد روزافزون ارتباطات هوایی، فزونی مقررات بینالمللی و لزوم برقراری ارتباط هوایی با سایر کشورها بود.
دولت وقت پس از گزارش کمیسیون مطالعه، به این نتیجه رسید که تأسیس سازمان هواپیمایی کشوری در ایران ضروری و فوری است. سپس اقدامات لازم برای تشکیل آن انجام شد و در نهایت قانون هواپیمایی کشوری به تصویب رسید
اهداف و وظایف سازمان هواپیمایی کشوری ایران
این سازمان وظایف زیر را بر عهده دارد:
1. تأسیس، توسعه و تکمیل فرودگاهها در سراسر کشور
2. نصب وسایل ناوبری و ارتباطی برای سلامت پرواز و جلوگیری از وقوع سوانح
3. نظارت بر همه فعالیتهای هواپیمایی کشوری در حدود قوانین و مقررات
4. جلوگیری از رقابتهای مضر بین مؤسسات حملونقل هوایی
5. تربیت نیروی انسانی متخصص
6. تشویق و هدایت سازمانها و صنایع فعال در امور هواپیمایی
7. کمک به توسعه آنها در چارچوب قوانین
8. مطالعه و تحقیق علمی و فنی در مسائل هواپیمایی کشوری
9. تهیه طرح موافقتنامهها و قراردادهای هوایی با سایر کشورها
10. شرکت در کنفرانسها و مجامع بینالمللی مربوط به هواپیمایی
سازمان هواپیمایی کشوری در ایران فقط یک نهاد اداری ساده نیست، بلکه نقش مهمی در توسعه، نظارت، ایمنی و ارتباطات بینالمللی دارد.
سازمانهای فدرال: نمونه اداره هوانوردی فدرال
وظایف کلی این سازمان بهصورت زیر آمده است:
- تشویق و حمایت از تأسیس شبکه راههای هوایی کشوری، فرودگاهها و تسهیلات حملونقل هوایی
طراحی شبکههای فدرال - کمک به انجام تحقیقات و پیگیریهای تحقیقاتی
- حفظ و نگهداری تسهیلات و تجهیزات ناوبری هوایی
- کنترل و حفظ عملیات ترافیک حملونقل هوایی تجاری
- نظارت بر فرایند توسعه فنی در حوزه حملونقل هوایی و تأمین تجهیزات مربوط
- پیشنهاد و تقویت استانداردهای ایمنی
- تدوین مقررات و قوانین ایمنی
- آزمایش، بررسی و درجهبندی خلبانها و سایر کارکنان پروازی
- بررسی موتورهای هواپیما و تجهیزات ناوبری
- تعیین انواع مختلف گواهینامههای ایمنی
- پیشنهاد روشهای مناسب برای ثبت صنایع هواپیمایی
- تدوین مقررات مربوط به سوانح، حوادث و خطرات حملونقل هوایی
- صدور گواهینامه عملیاتی برای فرودگاههای ارائهکننده خدمات به شرکتهای هواپیمایی
این بخش نشان میدهد که در سطح فدرال نیز هوانوردی نیاز به نظارت جدی، استانداردسازی و کنترل عملیاتی دارد.
سازمانهای منطقهای و محلی
وظیفه این سازمانها در زمینههای مربوط به هوانوردی است و بهطور خلاصه شامل مواردی مانند:
- کمک به توسعه حملونقل هوایی
- آموزش هوانوردی
- ارائه گواهینامه فرودگاهی
- تحقیق و تفحص
- رسیدگی به مسائل خاص منطقهای
نکته مهم در مورد این سازمانها آن است که آنها نیازهای بومی یا منطقهای را بهتر میشناسند و میتوانند در سطحی محدودتر اما دقیقتر از سازمانهای جهانی عمل کنند. به همین دلیل، نقش آنها در تکمیل ساختار کلی هوانوردی بسیار مهم است.
سازمانهای صنعتی یا تجاری
این سازمانها بیشتر در مناطق تجاری و صنعتی فعالیت دارند و هدفشان توسعه فرودگاهها و ساماندهی پروازها در این نواحی است.
ویژگی مهم آنها این است که برای منطقههای صنعتی و تجاری، ضوابط پروازی خاصی در نظر میگیرند. به این ترتیب، فعالیتهای حملونقل هوایی با نوع کاربری منطقه هماهنگ میشود. در نتیجه، فرودگاهها و خطوط هوایی میتوانند با ساختاری منظمتر، بازرگانیتر و کارآمدتر عمل کنند.
انجمن بینالمللی حملونقل هوایی (یاتا)
بعد از ایکائو، مهمترین سازمان یاتا است. یاتا یا انجمن بینالمللی حملونقل هوایی در سال 1945 توسط تعدادی از شرکتهای هواپیمایی تأسیس شد. این انجمن در واقع برای حل مسائلی بهوجود آمد که پس از جنگ جهانی دوم در صنعت هوایی ایجاد شده بود.
یاتا جانشین «ترافیک هوایی بینالمللی» شد که در سال 1919 در لاهه برای حملونقل منظم هوایی سازمان یافته بود. این نشان میدهد که یاتا ادامه یک روند تاریخی برای منظمکردن فعالیتهای هوایی است.
ماهیت یاتا
یاتا بهعنوان سازمانی:
- غیردولتی
- غیرانحصاری
- غیرسیاسی
- آزاد
- و با امکان عضویت داوطلبانه
معرفی شده است. این ماهیت آن را از ایکائو متمایز میکند. ایکائو یک نهاد بینالدولی است، اما یاتا بیشتر نماینده شرکتهای هواپیمایی است.
جایگاه یاتا
یاتا نماینده شرکتهای هواپیمایی در سازمانهای بینالمللی است و میتوان آن را بهصورت یک شخصیت جمعی از شرکتهای هوایی تصور کرد که نقش رابط میان صنعت حملونقل هوایی از یک طرف و دولتها و مردم از طرف دیگر را دارد. یاتا در آن زمان 71 عضو داشته است.
اهداف تأسیس یاتا
یاتا برای حل مشکلات عملیاتی، تجاری و هماهنگی میان شرکتهای هواپیمایی شکل گرفت. اهداف آن عبارتاند از:
1. افزایش حملونقل هوایی سالم و باصرفه برای مردم
این هدف نشان میدهد که یاتا به منافع مسافر و کارایی اقتصادی توجه دارد.
2. مطالعه و حل مشکلات حملونقل بینالمللی هوایی
یاتا مسائل گوناگون صنعت را بررسی میکند تا راهحلهای عملی برای شرکتهای هواپیمایی پیدا شود.
3. تشویق تجارت هوایی
رشد تجارت هوایی یعنی افزایش گردش مسافر، بار، قراردادها و خدمات هوایی.
4. ایجاد امکان همکاری میان شرکتهای هواپیمایی
این همکاری میتواند مستقیم یا غیرمستقیم باشد، اما هدف آن آسانتر کردن فعالیتهای هوایی است.
5. همکاری با ایکائو و دیگر سازمانهای بینالمللی
بدون هماهنگی با نهادهای بزرگتر، فعالیت یاتا کامل نمیشود.
شرایط عضویت در یاتا
برای عضویت در یاتا شرایطی ذکر شده است از جمله:
- شرکت هواپیمایی متقاضی باید عضو ایکائو باشد.
- باید دارای برنامه پروازی منظم و برنامهریزیشده باشد.
- از دولت متبوع خود اجازه فعالیت داشته باشد.
این شرایط نشان میدهد که عضویت در یاتا صرفاً یک عنوان تشریفاتی نیست، بلکه نیازمند رعایت استانداردهای حرفهای و قانونی است.
امتیازات عضویت در یاتا
این امتیازات برای شرکتهای هواپیمایی بسیار ارزشمند هستند.
1. ایجاد سیستم بلیت هماهنگ
مهمترین امتیاز عضویت، ایجاد یک سیستم بلیت هماهنگ است. بر اساس این سیستم، مسافر میتواند با یک بلیت از یک نقطه جهان به نقطهای دیگر سفر کند. این یعنی سفر میان خطوط هوایی مختلف سادهتر و یکپارچهتر میشود.
2. سهولت در پرداخت و تسویه
هزینهها بر پایه ارزهای روزانه و با یک واحد پولی مشخص محاسبه میشود و امور حسابداری و تسویهحساب میان شرکتهای هواپیمایی توسط یاتا انجام میگیرد.
3. تنظیم جریان مالی میان شرکتها
در یاتا، حسابداری و تسویهحساب میان شرکتهای هواپیمایی با نظم خاصی انجام میشود تا بدهیها و طلبها به شکل ماهانه و منظم تصفیه شوند.
4. تسهیل حرکت آزاد مسافر و کالا
قوانینی در یاتا وضع شده تا مسافر و کالا بتوانند از کشوری به کشور دیگر آزادانه حرکت کنند.
کمیتههای یاتا
یاتا پنج کمیته اصلی دارد که هر کدام نقش تخصصی ویژهای ایفا میکنند:
1. کمیته مالی
این کمیته مسئول امور حسابداری و تسویهحساب میان شرکتهای هواپیمایی است. موضوعاتی مانند ارز، مبادله، مالیات، مطالبات، بیمه و آمار نیز به این کمیته مربوط میشود. این کمیته ماهانه بدهیها و طلبهای شرکتها را در مبادلات تجاری تسویه میکند.
2. کمیته حقوقی
این کمیته با مسائل حقوقی مرتبط با حملونقل بینالمللی سروکار دارد. تدوین نظرات شرکتهای هواپیمایی در زمینه مسئولیت و تعهد آنها در برابر یکدیگر و در برابر مسافران نیز از وظایف این کمیته است.
3. کمیته فنی
همکاری میان شرکتهای هواپیمایی در زمینههای عملیاتی و فنی از طریق این کمیته انجام میشود. تبادل اطلاعات و تجربیات فنی میان شرکتها بخش مهمی از فعالیت آن است.
4. کمیته ترافیک
ترافیک دربرگیرنده تمام فعالیتهای بازرگانی شرکتهای هواپیمایی است. یاتا از طریق این کمیته تلاش میکند فرمها، رویهها و توافقهای مربوط به جابهجایی مسافر را استاندارد کند. همچنین یاتا بهمنزله یک آژانس نیمهدولتی است که بسیاری از دولتها مسئولیت مذاکره درباره قراردادهای بینالمللی نرخها را به آن واگذار کردهاند.
5. کمیته پزشکی
این کمیته از مشاوران و متخصصان امور پزشکی خطوط هوایی تشکیل شده است. وظیفه آن بررسی عواملی است که ممکن است سلامت کارکنان پرواز و مسافران را تحت تأثیر قرار دهد. در متن همچنین این کمیته یک کانال ارتباطی با بهداشت جهانی است.
سازمان بهداشت جهانی و نقش آن در حملونقل هوایی
این سازمان در سال 1948 تأسیس شد و متخصصان پزشکی و بهداشت در آن با هم همکاری میکنند تا بیشترین بخت و امکان برای سلامت در سراسر جهان فراهم شود.
سازمان بهداشت جهانی به مسائلی میپردازد که کشورها یا مناطق مختلف با منابع خود بهتنهایی از عهده حل آن برنمیآیند.
از جمله این مسائل:
- ریشهکنی یا کنترل مالاریا
- فلج اطفال
- بیماریهای مسری
- خدمات و مقررات بینالمللی بهداشتی
- جمعآوری اطلاعات پزشکی
- توصیه و پیشنهاد نام داروها
- افزایش مبادله علمی
در بسیاری از بخشهای جهان، نیاز به خدماتی مانند واکسیناسیون، سلامت مادران و اطفال، پرستاری، سلامت روان، سلامت اجتماعی و حرفهای و آموزشهای بهداشتی احساس میشود. برنامههای تحقیقاتی سازمان بهداشت جهانی نیز موجب افزایش دانش در بسیاری از زمینههای پزشکی و بهداشت عمومی شده است.
ارتباط سازمان بهداشت جهانی با خطوط هوایی
تعامل میان خطوط حملونقل هوایی و سازمان بهداشت جهانی موجب خدمات بسیار مهمی میشود؛ از جمله:
- توسعه و گسترش بهداشت
- ارائه خدمات پزشکی و بهداشتی در حداقل زمان
- رساندن کمکهای دارویی به مناطق آسیبدیده از حوادث غیرمترقبه
- فراهم کردن سریع خدمات لازم در مواقع بحران
این بخش نشان میدهد که حملونقل هوایی فقط برای جابهجایی مسافر نیست، بلکه در شرایط بحرانی، نقش حیاتی در انتقال کمکهای پزشکی و انسانی دارد.
کنوانسیون رم
این کنوانسیون برای اعضا در سطح جهان تشکیل شد و اهمیت آن به علت پرداختن به خساراتی است که هواپیماهای خارجی به اشخاص ثالث در محدوده فرودگاه وارد میکنند.
به عبارت دیگر، کنوانسیون رم درباره مسئولیت ناشی از خساراتی است که یک هواپیما میتواند به افراد یا اموال در سطح زمین وارد کند. همچنین موضوع بیمه و برخی مسائل مربوط به بار مسافر نیز اشاره شده است.
اهمیت این کنوانسیون در این است که برای خسارات احتمالی، چارچوب حقوقی و مسئولیت مشخصی ایجاد میکند.
کنوانسیون ورشو
یکی دیگر از مهمترین اسناد حقوقی در حملونقل هوایی، کنوانسیون ورشو است. این کنوانسیون سیستم حقوقی بینالمللی حاکم بر مسئولیت شرکتهای هواپیمایی در برابر موارد زیر را مشخص میکند:
- فوت یا آسیب بدنی مسافران
- فقدان یا لطمه واردآمده به لوازم شخصی همراه مسافر
- خسارت به کالا و ضرر و زیان ناشی از تأخیر در حملونقل بینالمللی مسافران مثل لوازم شخصی و کالا
این کنوانسیون به امور حقوقی مسافر نیز میپردازد. اهمیت آن در این است که رابطه میان شرکت هواپیمایی و مسافر را از نظر مسئولیت حقوقی روشن میکند و چارچوبی برای جبران خسارت بهوجود میآورد.
کنوانسیون ژنو
این کنوانسیون به امور شناسایی بینالمللی حقوقی در داخل هواپیما میپردازد و بهطور کلی با حقوق و مالکیت در هواپیما ارتباط دارد.
اما روشن است که این کنوانسیون نیز بخشی از ساختار حقوقی بینالمللی هوانوردی را کامل میکند. یعنی فقط بحث پرواز و ایمنی نیست، بلکه حقوق و مالکیت و شناسایی بینالمللی برخی موضوعات در داخل هواپیما نیز اهمیت دارد.
جمعبندی
اگر بخواهیم تمام این موارد ذکر شده را یکجا جمعبندی کنیم، باید بگوییم که صنعت حملونقل هوایی بر پایه شبکهای از سازمانها، پیمانها و کنوانسیونها اداره میشود. پیمان شیکاگو زمینه ایجاد نظم جهانی در هوانوردی را فراهم کرد و منجر به تشکیل ایکائو شد.
ایکائو بهعنوان سازمان بینالمللی هواپیمایی کشوری، در مونترال کانادا مستقر است و از طریق دفاتر منطقهای خود در نقاط مختلف جهان، بر استانداردسازی، ایمنی
کنوانسیون ژنو. این کنوانسیون به امور شناسایی بینالمللی حقوقی در داخل هواپیما میپردازد و بهطور کلی با حقوق و مالکیت در هواپیما ارتباط دارد.
این کنوانسیون نیز بخشی از ساختار حقوقی بینالمللی هوانوردی را کامل میکند. یعنی فقط بحث پرواز و ایمنی نیست، بلکه حقوق و مالکیت و شناسایی بینالمللی برخی موضوعات در داخل هواپیما نیز اهمیت دارد.